تمدن ایران زمین

مذهب پروتستان

نهضتى علیه ارتجاع کاتولیک . فشار بیش از اندازه کلیساى کاتولیک و وجود دستورات بسیار سخنگیرانه آن و گرفتن باجهاى کلان از عوام بیچاره ، مسیحى ، باعث گردید که گروهى از روشنفکران از کلیساى روم فاصله بگیرند و راهى جداى از مذاهب کاتولیک و ارتودوکس بجویند.
آنان نخستین جریان معترضى بودند که تاریخ مسیحیت خود مى دید. لوتر رهبر این نهضت در سال 1488 م علیه دکان روحانیت کاتولیک مبنى بر خرید و فروش گناه و بهشت و عفو نامه هاى پدران روحانى آشکارا به اعتراض برخاست . و این مبناى نخستین مذهب پروتستان گردید.


فلیسین شاله مى گوید: در قرون وسطى و پس از جنگهاى صلیبى ، در اثر پیدایش افکار نوین در اروپا، گروهى دریافتند که کلیساى روم از کلیساى اولیه دین عیسى دور شده است . از طرفى بعضى از پادشاهان اروپا از((استیلاء روحانى )) رم رنج مى بردند و در صدد بودند خود را از بند ((پاپ )) رها سازند. اخذ مالیاتهاى ارضى بوسیله کلیسا موجب وخامت اوضاع و تحریک مردم علیه دستگاه روحانى شد. این علل اخلاقى و سیاسى و اقتصادى در قرن شانزدهم میلادى اصلاحات جدیدى را در دین ایجاد کرد. ((لوتر)) از این فرصت مناسب استفاده کرد و به مخالفت علیه دستگاه کلیساى رم قیام کرد و ((سازمان کلیساهاى پروتستانى )) را بوجود آورد.
کلیساهاى پروتستانى با وجود این که در برخى از مسائل با یکدیگر اختلاف دارند، مع ذلک در امورى مشترک هستند: ((همگى با قدرت الهى پاپ مخالف اند))؛ بر خلاف کلیساى کاتولیک ((داراى تشکیلات دموکراسى هستند))؛ اشخاص غیر روحانى در انتخاب پاسوران سهیم اند؛ مؤ منان براى ارتباط با خدا احتیاج به روحانیون ندارند؛ مقام کشیشى همگانى است ؛ کشیشان ازدواج مى کنند؛ اعتراف به گناهان اجبارى نیست ؛ اساس ‍ شریعت کتاب مقدس است ؛ مؤ من مى تواند به آزادى اصول عقاید خویش ‍ را از کتاب مقدس بدست آورد و احتیاجى به روحانیان کلیسا ندارد؛ و به بکارت مریم و مقدسین و برزخ عقیده ندارند.
در کلیساهاى پروتستانى در یک طرف مردمانى محافظه کار و قدیمى و در طرف دیگر مسیحیان آزادیخواه و حقیقت جو و عرفانى در مقابل یکدیگر قرار دارند. بعضى از علماى الهى پروتستانى آزادیخواه ، عقاید مسیحى را طبق مقتضیات زمان براى متجددین تفسیر مى کنند. خودخواهى ، گناه اصلى است و رستگارى در اجتناب از اغراض است . جهنم وجود ندارد ولى جهت شایستگان در جهان دیگر، سعادت برقرار است . مراسم به زبان کشورى انجام مى گیرد. افکار ملى به جدائى کلیساهاى پروتستانى کمک مى کند. از این جهت کلیساهاى کاتولیک به ذکر ارزش بین المللى بودن کلیساهاى کاتولیک مى پردازند و کلیساى پروتستان را موجد اختلاف و جدائى جامعه مسیحى مى دانند.
کلیساهاى طرفدار ((لوتر)) در آلمان و کشورهاى اسکاندیناوى و کلیساهاى طرفدار ((کالون )) در فرانسه و سویس و هلند برقرار است . کلیساى ((آنگلیکان )) و کلیساى فرقه دیگرى از پروتستان در ((اکوس )) از تاءسیسات انگلستان است .
در آئین پروتستان ، مخصوصا در انگلستان و ایالات متحده آمریکا فرقه هاى بسیارى دیده مى شود که در بعضى اعمال با یکدیگر اختلاف دارند:
((مغتلسه ))؛ تعمید کودکان را قبول ندارند، و بالغان را با فرو بردن در مایع ، تعمید مى دهند. تشکیلات آنان به کلیساى ابتدائى شباهت دارد. با سوگند یاد کردن و خدمت نظام مخالفت دارند.
((روشن گرایان ))؛ قرائت کتاب مقدس و تصفیه و تزکیه زندگى داخلى را طبق روش مخصوص از شرایط رستگارى مى دانند.
((انجمن دوستان )) یا ((کاکرها))؛ با دروغ و جنگ و بردگى دشمنى دارند.
((مورمونها))؛ کتاب مقدس را حاکم مى دانند.
((یکتا گرایان ))؛ طرفدار آزادى کامل دینى هستند و از حکمت وحدت مطلقه خدا پیروى مى کنند و ((تثلیث )) را انکار مى کنند.
((سالوتیان )) دسته دیگرى از فرق پروتستان اند.
صوفیان ، آئین بودا و هندو و سایر ادیان را با دین مسیح جمع کرده و متحد ساخته اند.
در قرن چهاردهم میلادى یک نفر از روحانیون انگلیسى به نام ((جان ویگلف )) علیه قدرت ((پاپ )) قیام نمود.
این مرد که بین سالهاى 1384-1324 میلادى مى زیست ، با مراسم عشاء ربانى ، تدهین محتضر، اعتراف به گناه ، صدور عفونامه از سوى پاپ و دخالت پاپ در امور سیاسى - دنیوى مخالفت کرد. پاپ او را تکفیر نمود و چهل سال پس از مرگش ، جسد او را از خاک درآورده و سوزاندند. ((جان )) براى نخستین بار ((کتاب مقدس )) را به زبان انگلیسى ترجمه کرد و پیروان او مردم را آموزش مى دادند.
((جان ویگلف )) با فحشاء و فساد و شرب مسکرات در میان روحانیون بشدت مخالفت کرد. دربار انگلستان از ((جان )) حمایت کرد و همین حمایت باعث شد تا افکار او بزودى گسترش یابد. اقدامات و افکار ((جان ویگلف )) بود که زمینه هاى نهضت ((لوتر)) و ((کالون )) را فراهم ساخت .
عصیان ((مارتین لوتر)) علیه مذهب مندرس و کلیساى مرتجع کاتولیک بسیار ریشه دار و عمیق بود. او نفى و محو مطلق مذهب کاتولیک را خواستار شد.
((کالون )) در ادامه راه ((لوتر)) اقدامات مشابه و مؤ ثرى کرد. تعالیم کالون در فرانسه طرفداران بسیارى پیدا کرد.
فرقه پروتستان در حدود نود میلیون نفر پیرو دارد که اکثرا در آلمان ، آمریکا و کشورهاى اسکاندیناوى سکونت دارند. کلیساى لوتر از کلیساى کاتولیک جدا است ؛ و از لحاظ سلسله مراتب ، اختلافاتى با آن دارد.
زبان مذهبى پروتستانها، انگلیسى است . مراسم و شعائر پروتستانها عبارت است از:
1- تعمید.
2- اعتراف غیر اجبارى .
3- تناول و افطار.
4- تلاوت کتاب مقدس .
5- حضور در کلیسا و قرائت ادعیه لوتر.
6- ازدواج .
اعیاد مذهبى پروتستانها با اعیاد کاتولیک ها یکى است . برخى آمار تعداد پروتستانها را در جهان به دویست و شش میلیون نفر مى رساند. محل اجتماع پروتستانها در انگلستان ، اسکاتلند، استرالیا، آمریکا و کانادا مى باشد.